Bahan tambah makanan apakah yang haram?

Daripada lebih 470 bahan tambah makanan yang diklasifikasikan oleh laman ini, hanya lima dinilai haram: karmin (E120), fosfat tulang (E542), syelek (E904), L-sisteina (E920) dan L-sistina (E921). Setiap satunya dihasilkan daripada sumber haiwan atau serangga yang tidak dibenarkan oleh peraturan halal yang kami gunakan. Kumpulan yang jauh lebih besar, termasuk gelatin (E441, E428), mono- dan digliserida (E471), lesitin (E322) dan sorbitan tristearat (E492), dinilai meragukan (mushbooh) dan bukannya haram, kerana kod yang sama boleh berasal daripada tumbuhan atau haiwan dan label tidak menyatakan yang mana satu. Kebanyakan bahan tambah lain, daripada asid sitrik hingga natrium benzoat, adalah halal.

Diterbitkan 9 Oktober 2026

Apakah lima bahan tambah yang dinilai haram?

Karmin, yang disenaraikan sebagai E120 dan juga dikenali sebagai kokineal atau asid karminik, ialah pewarna merah tua yang diekstrak daripada serangga kokineal. Ia merupakan bahan tambah haram yang paling terkenal. Keputusan ini berpunca daripada bahan mentahnya: sumber serangga yang tidak dibenarkan oleh peraturan yang digunakan oleh laman ini. Namun, para ulama memang berbeza pendapat dalam hal ini. Mazhab Hanafi menganggap serangga tidak boleh dimakan, manakala mazhab Maliki membenarkannya, dan suruhanjaya fatwa Indonesia (MUI) telah memutuskan bahawa kokineal dibenarkan, maka produk yang disijilkan oleh badan berautoriti yang mengikut fatwa tersebut boleh mengandungi bahan ini secara sah.

Fosfat tulang, E542, ialah kalsium fosfat yang dibuat daripada tulang haiwan yang dikisar dan digunakan sebagai agen antiketul. Tafsiran ketat di sebalik keputusan ini mensyaratkan tulang tersebut datang daripada haiwan yang halal dimakan dan disembelih secara halal, sesuatu yang tidak dapat dibuktikan oleh rantaian bekalan tulang. Tafsiran yang lebih longgar menganggap fosfat sedemikian dibenarkan kerana berlaku perubahan zat yang sempurna (istihalah).

Syelek, E904, ialah salutan yang dibuat daripada resin yang dirembeskan oleh serangga lak, digunakan sebagai agen pengilat untuk memberikan lapisan berkilat pada gula-gula dan coklat. Sesetengah ulama menyamakannya dengan lilin lebah dan madu, iaitu rembesan yang dibenarkan, dan beberapa badan pensijilan mengesahkan syelek gred makanan atas dasar itu. Tafsiran yang lebih ketat yang digunakan di sini merujuk kepada bantahan mazhab Hanafi terhadap terbitan serangga serta kesukaran praktikal untuk memisahkan resin daripada sisa serangga semasa penuaian, jadi keputusan yang direkodkan ialah haram.

L-sisteina, E920, dan kerabat rapatnya L-sistina, E921, ialah asid amino yang digunakan sebagai agen pemulih tepung dalam produk bakeri seperti roti bun. Dari segi sejarah, L-sisteina dihasilkan daripada rambut manusia, dan para ulama sepakat bahawa tiada bahagian tubuh manusia boleh digunakan dalam makanan. Bulu itik ialah satu lagi sumber, yang menimbulkan persoalan sembelihan yang biasa, manakala L-sisteina sintetik dan yang dihasilkan melalui penapaian tidak menimbulkan sebarang bantahan. Oleh sebab label tidak pernah menyatakan proses yang digunakan, laman ini menilai kedua-dua kod sebagai haram; sijil halal yang menamakan sumbernya ialah penentu bagi sesuatu produk tertentu.

Meragukan, bukan haram: kumpulan manakah yang sering dikelirukan?

Bahan tambah ini sering disangka haram, tetapi di laman ini ia dinilai meragukan. Perbezaannya penting: haram bermaksud sumbernya dilarang, manakala meragukan bermaksud bahan itu mungkin sahaja dibenarkan tetapi asal-usulnya belum dapat dipastikan.

Gelatin ialah kes yang paling banyak diperdebatkan. Kod rasminya ialah E428, tetapi label sering mencetak E441 untuknya, walaupun senarai antarabangsa memperuntukkan 441 kepada pengemulsi daripada minyak biji sesawi. Gelatin babi tidak dibenarkan menurut kesepakatan yang luas, gelatin lembu memerlukan haiwan yang disembelih secara halal bagi kebanyakan badan pensijilan, dan gelatin ikan diterima oleh semua mazhab. Oleh sebab label jarang menamakan sumbernya, kedua-dua E428 dan E441 dinilai meragukan.

Mono- dan digliserida asid lemak, E471, ialah pengemulsi yang dibuat daripada minyak dan lemak boleh dimakan yang mungkin berasal daripada tumbuhan atau haiwan. Lesitin, E322, biasanya diperoleh daripada minyak soya, bunga matahari atau biji sesawi dan kadangkala daripada kuning telur; tiada satu pun sumber ini dilarang, tetapi label sering hanya menyebut "pengemulsi". Sorbitan tristearat, E492, dibuat dengan asid stearik yang boleh berasal daripada minyak sawit atau daripada lemak lembu atau babi. Ketiga-tiganya meragukan hanya kerana sumbernya tidak diketahui, dan keraguan itu hilang sebaik sahaja pengilang mengisytiharkan sumber tumbuhan atau produk tersebut dilindungi sijil halal.

Bahan tambah bernama menakutkan manakah yang halal?

Beberapa bahan tambah kedengaran membimbangkan tetapi halal dari segi asal-usulnya. Natrium benzoat, E211, ialah pengawet yang dibuat daripada bahan mentah petrokimia dan mineral, tanpa sumber haiwan atau alkohol pada mana-mana peringkat. Asid sitrik, E330, dihasilkan dengan menumbuhkan kulat pada gula tumbuhan; penapaian ini menghasilkan asid, bukan alkohol.

Maltitol, E965, dipanggil "alkohol gula", tetapi istilah itu hanya menggambarkan struktur kimianya. Ia dibuat daripada kanji tumbuhan, bukan etanol dan tidak memabukkan. Gliserol, E422, dari segi sejarah boleh berasal daripada lemak haiwan, tetapi gliserol moden kebanyakannya merupakan hasil sampingan pemprosesan minyak tumbuhan atau sepenuhnya sintetik, dan laman ini menilainya halal. Karagenan, E407, berasal daripada rumpai laut merah dan sering digunakan sebagai pengganti gelatin berasaskan tumbuhan.

Bahan tambah yang halal tidak menjadikan keseluruhan makanan halal. Pencuci mulut yang mengandungi asid sitrik dan gelatin tetap dinilai berdasarkan gelatinnya.

Bagaimanakah laman ini membuat keputusan?

Setiap keputusan menggunakan salah satu daripada empat label: halal, haram, meragukan atau tidak diketahui. Peraturannya mengikut piawaian OIC/SMIIC bagi makanan halal dan bahan tambah makanan, dan fakta yang menentukan kebanyakan keputusan ialah sama ada sesuatu bahan boleh berasal daripada haiwan. Bahan tambah daripada sumber yang dilarang adalah haram; yang mungkin berasal daripada tumbuhan atau haiwan tanpa cara untuk mengetahuinya daripada label adalah meragukan; yang berasal daripada tumbuhan atau mineral, atau daripada sumber haiwan yang dibenarkan seperti lilin lebah, adalah halal.

Ini ialah klasifikasi automatik, bukan fatwa dan bukan sijil halal. Sumber berbeza antara pengeluar, malah antara kelompok pengeluaran, jadi bagi sesuatu produk tertentu, tanda pensijilan pada bungkusan ialah rujukan muktamad. Untuk menyemak makanan tertentu, buka halaman produknya atau imbas kod bar dalam aplikasi.